Nannie Blogt

Onze directeur drs. Nannie Wiegman, historicus en verpleegkundige van huis uit, blogt regelmatig. Dit gebeurt meestal naar aanleiding van actuele ontwikkelingen die zij in haar blog becommentarieert en in historisch perspectief plaatst.

2017

Nannie Wiegman

Directeur Florence Nightingale Instituut

Het belang van identiteit

Nannie's blog - november 2017
Wie had gedacht dat een berichtje op Facebook 6.200 reacties zou opleveren? Wij niet! Het was vooral de afbeelding van het mooie insigne van de ziekenverzorgenden dat deze beroepsgroep op de been bracht. Duidelijk is dat zo’n insigne alles te maken heeft met identiteit.

De nieuwe beroepsprofielen voor verpleegkundig specialisten, verpleegkundigen en verzorgenden IG staan voor de deur. Het heeft lang geduurd en er is veel over vergaderd. Zoals het er nu naar uitziet, krijgen we in 2024 te maken met 2 soorten verpleegkundigen: de MBO-opgeleide of basisverpleegkundige en de HBO-opgeleide of regieverpleegkundige. Onlangs deelde V&VN mee dat de 'meeste V&VN-leden positief [zijn] over nieuwe beroepsprofielen'. Het ligt iets ingewikkelder. Van de achterbanraadpleging onder 6.450 deelnemers hebben er bijna 1.000 gereageerd, waarvan zo’n 76% positief. Dat betekent dat 12% van de achterbanraadpleging zich positief over de nieuwe beroepstitels heeft uitgesproken. Gelukkig wordt in diezelfde peiling nadrukkelijk gepleit voor een overgangsregeling. Iedereen moet ruim de tijd krijgen om zich te laten herregisteren in een van twee beroepsgroepen. En dat is een goed advies getuige een recente gebeurtenis.

Zomaar een insigne 

Toen ik deze zomer een berichtje postte op de FNI-facebookpagina, vermoedde ik geen moment wat de reactie zou zijn. Ik plaatste een foto van het insigne van de ziekenverzorgenden om de inwerking treding van de ‘Wet op de Ziekenverzorgers en Ziekenverzorgsters’ op 15 juli 1965 te markeren. Het is een prachtig insigne, groot, kleurig en met een rijke symboliek: de witte lelie verwijst naar barmhartigheid, het kruis naar de macht van Christus en de rank naar de hoop en het eeuwige leven. Hier is indertijd goed over nagedacht.

Trotse ziekenverzorgenden

Insignes doen het over het algemeen goed op de sociale media. Vooral bij de in-service opgeleide verpleegkundigen, - en dat zijn er nog steeds heel veel, - komt bij het zien van hun insigne de herinnering aan hun opleidingstijd en aan het ziekenhuis waar ze dat deden, weer naar boven. Prachtige reacties zijn vaak het gevolg. Maar zo massaal als de ziekenverzorgenden reageerden bij het zien van ‘hun’ insigne, was ongekend. Het bericht werd niet alleen 1.081 keer gedeeld, het riep ook ruim 6.200 schriftelijke reacties op.

Het lezen van al die opmerkingen doe je niet op een slaperige zondagmiddag. Vooral niet omdat de aard van al die spontane reacties sterk uiteenliep. Het overgrote deel van de opmerkingen straalde een enorme beroepstrots uit. Ze waren trots op dat kleurrijke insigne en blij met hun degelijke opleiding. Het insigne lag bij de meesten nog zorgvuldig opgeborgen in de kast, samen met het diploma. De reacties gingen natuurlijk gepaard met talloze foto’s van het kleinood, vaak nog in het originele doosje van de firma Begeer. Ziekenverzorgenden hebben een duidelijke en herkenbare identiteit.

Teleurgesteld en gefrustreerd

Maar behalve trots was er ook een ander geluid te horen. Veel ziekenverzorgenden zijn nog steeds teleurgesteld en gefrustreerd over wat er in de jaren ’90 met hun beroep gebeurde. Immers, met een degelijke opleiding op zak en een schat aan ervaring werden ziekenverzorgenden in het nieuwe Samenhangend Stelsel in 1996 ingedeeld in niveau 3 en niet bij de verpleegkundigen in niveau 4. Dat zorgde voor frustratie. En de verhouding tussen ziekenverzorgenden en verpleegkundigen was vanaf 1965 toch al moeizaam. Ziekenverzorgenden werden gereduceerd tot hulpje van de verpleegkundige en verpleegkundigen op hun beurt voedden die gevoelens. In 1969 constateerde een arts dat ‘sommige verpleegkundigen een discriminerende houding hadden ten opzichte van verzorgenden’. Frustraties waren het gevolg omdat hun identiteit op het spel stond.

Nieuwe beroepsprofielen 

Wat is nu eigenlijk de betekenis van zo’n simpel facebookbericht met een foto van een insigne? Moeten we van deze geschiedenis aan de vooravond van weer zo’n belangrijke verandering niet iets leren? Een opleiding, een diploma en een insigne bepalen de identiteit van een verpleegkundige in het veld. Niemand zit te wachten op gefrustreerde en teleurgestelde verpleegkundigen. Integendeel, de patiënt heeft juist belang bij een gemotiveerde en trotse beroepsgroep. Nu opnieuw aan de identiteit van verpleegkundigen wordt gemorreld, is het zaak om een goede overgangsregeling te plannen en veel energie te steken in het voorlichten en meenemen van de MBO- en HBO-verpleegkundige. Zij hebben dat verdiend en de patiënt ook.

 

<
>

Nannie Wiegman

Directeur Florence Nightingale Instituut

Tranen bij Florence

Nannie's blog - mei 2017
Wat heb je aan Dag van de Verpleging? Elk jaar maken we er op 12 mei weer een feestje van. Het is immers de Dag van de Verpleging, waarop we vieren dat Florence Nightingale in 1820 het levenslicht zag. Op de een of andere manier blijft ze ons fascineren. Mij in ieder geval wel...

Verplegen is een kunst

Florence was een 19e eeuwse vrouw, slim, eigenzinnig, vasthoudend en menslievend. Met haar talenten heeft ze de zorg als beroep op de kaart gezet. Verplegen en verzorgen was voor haar geen liefdadigheid, maar een vak, een kunst, die je je moest eigen maken door goed te oefenen en door een opleiding.

De Dag van de Verpleging

Vanaf 1964 eren we in Nederland en daarbuiten daarom Florence op 12 mei met de Internationale Dag van de Verpleging. Maar wat heb je eigenlijk aan die dag? Sommigen vinden het een onzinnig eerbewijs, anderen zien er de waarde van in. Ik ook en wel hierom. 

Florence Nightingale Museum

Een paar jaar geleden was ik toevallig op 12 mei in Londen. Ik moest natuurlijk juist op die dag naar het Florence Nightingale Museum. Dat ligt immers naast het St. Thomas Hospital, het beroemde ziekenhuis waar Florence in 1861 de eerste opleiding voor verpleegsters startte. Een ‘must’ voor mij als historica.

Het beeld van Florence

Aangekomen bij het museum was het een drukte van belang met hordes vrouwen. Ze stonden in een lange rij te wachten voor, ja, voor wat eigenlijk? Het duurde even voordat ik in de gaten had dat dit collega’s waren, verpleegkundigen en verzorgenden uit alle wereldcontinenten, die op de foto wilden met het standbeeld van Florence Nightingale. Dat ging me in eerste instantie wat te ver. Om nu met een beeld van Florence op de foto te gaan en daar een uur voor te wachten.

Trots op ons mooie vak

Maar het lange wachten was het meer dan waard. Toen ik eenmaal mijn arm om het beeld van Florence sloeg, stroomden de tranen over mijn wangen. Dat gevoel, om even die vrouw vast te houden, - al was het maar van steen - dat maakte me zo trots op ons mooie vak. Ik koester de foto met mij en Florence en voor mij kan 12 mei niet meer stuk. En wat betekent 12 mei voor jou?

 

<
>
2016

Nannie Wiegman

Directeur Florence Nightingale Instituut

Een Londense kraamkamer

Nannie's blog - september 2016
Hoe kraamzorg in Nederland geregeld is, weten we wel. Vaak waarderen we het werk van de kraamverzorgende pas als ze over de vloer is. Met het afnemen van de thuisbevalling zal ook de taak van de kraamverzorgende veranderen. Opletten dus!

De nurse-midwife

Je bent zo gewend aan de kraamzorg in Nederland, dat je bijna zou vergeten hoe die zorg voor moeder en baby elders is geregeld. Welnu, toen ik onlangs op bezoek was op een kraamafdeling in een Londens ziekenhuis, was mijn nieuwsgierigheid gauw gewekt. Duidelijk was in ieder geval dat verlossing via de keizersnee daar al aardig ingeburgerd is. Zo’n ingreep doen we in Nederland alleen als het echt noodzakelijk is voor moeder en kind. Op de kraamafdeling heeft niet de ‘gewone’ verpleegkundige, maar de nurse-midwife het voor het zeggen. Ze houdt moeder en baby nauwlettend in de gaten en ik moet zeggen dat ik onder de indruk was van de competenties van deze verpleegkundigen. Ze is verloskundige en verpleegkundige tegelijk, een combinatie die wij in Nederland niet kennen. Verpleegkunde en verloskunde hebben hier geen enkel raakvlak, en historisch ook nooit gehad. Interessant toch hoe de verpleegkunde en de bevallingscultuur in andere landen zich zo verschillend heeft ontwikkeld.

 

Unieke thuisbevalling 

Ik was ook wel benieuwd hoe dat nu verder gaat met de zorg voor moeder en baby zodra ze het ziekenhuis hebben verlaten. Wie neemt dan die zorg over? Toen ik dit aan een dienstdoende nurse-midwife vroeg, raakten we al snel aan de praat over de unieke thuisbevalling die zo kenmerkend is voor de Nederlandse situatie. Natuurlijk is bevallen thuis in Engeland ook mogelijk, maar wat vooral het verschil maakt met Nederland is de rol van de kraamverzorgende in dat proces. Die professional is toch wel heel kenmerkend voor de Nederlandse thuisbevalling. In Engeland moet de moeder bij thuiskomst die hulp zelf regelen, meestal huurt zij daarvoor een doula in. Dat is een hulpverlener die in Nederland inmiddels ook ingeburgerd raakt. Ik moet toegeven dat ik dat begrip even moest opzoeken, maar een doula is dus een zwangerschaps- en bevallingscoach, geen verpleegkundige of verloskundige en zeker geen kraamverzorgende. De kraamverzorgende, zoals wij die kennen, is in Engeland dus onbekend. Wel komt na de bevalling de community-midwife thuis langs voor medische controles.

 

Let op de kraamverzorgende 

Mijn bezoekje aan Londen maakte mij weer eens duidelijk hoe relevant de rol van de kraamverzorgende is. Veel ouders realiseren zich dat pas als ze er zelf mee te maken krijgen. Zonder deze professionals, die al sinds 1926 officieel worden opgeleid, had de thuisbevalling in Nederland het nooit zo lang uitgehouden. Maar let op, deze bijzondere beroepsgroep staat onder druk, nu ook het percentage thuisbevallingen razendsnel afneemt. Hoe moet het verder met deze verzorgende niveau 3 als de thuisbevalling verdwijnt? Misschien moet ze wel anders opgeleid worden, vanuit andere perspectieven en met andere competenties. Laten we vooral niet te lang wachten om die naderende problematiek onder ogen te zien. Let op de kraamverzorgende!

<
>

Home

Welkom op de website van het Florence Nightingale Instituut. Hier vind je allerlei themadossiers over de geschiedenis van de verpleging en verzorging. Ontdek hoe het vak zich door de jaren heen ontwikkeld heeft. Maak kennis met belangrijke vrouwen uit het vak. En deel deze informatie met anderen.

Canon

Bekijk hier de tijdlijn van de geschiedenis van de verpleging en verzorging, van 1800 tot nu

Bekijk dit dossier

Opdrachten voor het onderwijs

Speciaal voor MBO- en HBO studenten: ruim 20 educatieve opdrachten over de geschiedenis van de zorg

Bekijk dit dossier

Pop-up expo

Een unieke pop-up expositie van jouw geschiedenis op eigen locatie? Dat kan!

Bekijk dit dossier

De GGZ

Van verplegen naar begeleiden. Zo begon het werken in de GGZ. Bekijk deze boeiende ontwikkeling hier.

Bekijk dit dossier

Kraamzorg thuis

In Nederland was thuis bevallen de normaalste zaak van de wereld, ook nadat in andere westerse landen de medicalisering van de geboorte toenam. Nederlandse vrouwen kregen hun baby lange tijd liever thuis dan in het ziekenhuis. De kraamzorg heeft dus een lange historie.Toch daalt het aantal thuisbevallingen aanzienlijk. Hoe gaat dat verder en wat betekent die afname voor het beroep van kraamverzorgende? In dit dossier vind je de geschiedenis van de kraamzorg vroeger en nu.

Hall of Fame

Wie zijn ze, die vrouwen en mannen uit de geschiedenis die het beroep van verpleegkundige en verzorgende groot gemaakt hebben? Natuurlijk kent iedereen Florence Nightingale wel, maar al die andere ambassadeurs en voorbeelden verdienen ook onze aandacht. Hier zijn ze!

Verplegen in de thuiszorg

Thuiszorg is een koepelbegrip dat wijkverpleging, gezinszorg, kraamverzorging, ouderenzorg en zorg voor chronisch zieken en gehandicapten omvat. Nu ingrijpende wijzigingen in de zorg voor de deur staan, leidt het begrip thuiszorg nogal eens tot spraakverwarring.Hier lees je meer over de geschiedenis en historie van de thuiszorg.

Verplegen in de wijk

Wijkverpleging staat volop in de schijnwerpers. Vergrijzing en bezuiniging maken dat de thuiszorg op een andere manier georganiseerd moet worden. Huishoudelijke hulp komt bij gemeenten te liggen, terwijl verpleging en verzorging een taak van de wijkverpleging blijven. De roep om de ‘ouderwetse wijkverpleegster’ weerklinkt. De vraag is dan natuurlijk wat voor iemand dat was. Lees hier alles over de geschiedenis en historie van de wijkverpleging.

Verplegen in het ziekenhuis

Waar verplegen we de patiënt. Thuis of in het ziekenhuis? Tegenwoordig worden patiënten - onder andere uit kostenoverwegingen - eerder naar huis gestuurd dan 25 jaar geleden. Verpleegkundigen krijgen daarom steeds meer alleen met de ernstige ziektegevallen te maken. Hoe was dat in de 19e en de 20e eeuw? Hoe zagen ziekenhuizen er uit? Bestonden verpleegkundigen al en wat deden ze toen? Lees hier alles over de geschiedenis en de historie van het ziekenhuis.

De GGZ

Mensen met psychische stoornissen blijven tegenwoordig zo lang mogelijk thuis wonen. Ze worden ambulant behandeld of zelfs via internet. Patiënten heten cliënten. Oppassers en bewaarders hebben plaatsgemaakt voor verpleegkundigen of verpleegkundig specialisten in de GGZ. Lees hier meer over de geschiedenis en de historie van de GGZ.

Verplegen in de Z

Eeuwenlang zijn termen voor verstandelijk gehandicapten en psychiatrische patiënten door elkaar gebruikt. De haast eindeloze opsomming varieert van zwakzinnigen tot idioten, debielen, imbecielen, achterlijken, onvolwaardigen, onmaatschappelijken, onnozelen, waanzinnigen, gekken en dwazen. Bij verstandelijk gehandicapten of zwakzinnigen is er altijd sprake van gebrekkige verstandelijke vermogens. Het is een groep die niet of moeilijk voor zichzelf kan zorgen. De kwetsbaarheid is gebleven, maar tegenwoordig spreken we over ‘mensen met mogelijkheden’. Hoe komt dat zo? Lees hier alles over de geschiedenis en historie van de zorg voor verstandelijk gehandicapten.

Gezinszorg

De professional die organisatorische taken in een gezin overneemt, heet sinds 1997 verzorgende of helpende. Ook namen als thuisbegeleidster, ouderenhelpster of gezinshulp komen voor. Ze zijn afgeleid van de beroepsbeoefenaren die vanaf begin 20e eeuw in de gezinsverzorging werkzaam waren. Zij waren de praktische vervangsters van moeders, die hun taken in het gezin niet konden vervullen. Er werden hoge eisen aan hen gesteld. Hoe is het beroep van huisverzorgster - zoals de gezinsverzorgende vroeger heette - veranderd? Lees hier alles over de geschiedenis en de historie van de gezinszorg.

1895 - 1945

Particulier initiatief

In de 19e eeuw was de zorg voor het gezin de taak van de moeder. Als zij ziek was, had dat vaak dramatische gevolgen. Het grootste risico liepen arme huishoudens waar de vader en moeder allebei moesten werken. Het inkomen viel weg en het huishouden ontspoorde. Om ontwrichting van die gezinnen te voorkomen, riepen vermogende particulieren vanaf 1895 verenigingen in het leven. De eerste was ‘Hulp in het Huisgezin’ in Deventer en daarna volgden initiatieven in andere steden in hoog tempo. Ook de verzuilde kruisverenigingen, die vanaf het eind van de 19e eeuw het licht zagen, richtten zich op verbetering van verzorging van het gezin.

<
>

Canon van de gezinszorg

Een overzicht van de lange geschiedenis van de gezinsverzorging.

Bekijk dit dossier

’Hulp in de Huishouding’

Deze helpster van de Katholieke Vereniging ‘Hulp in de Huishouding’ vervangt de moeder in het gezin. Ze schenkt koffie voor vader en verstelt tussen de bedrijven door het linnengoed met de Singer naaimachine. Het kindje kijkt onwennig naar deze rijzige dame in wit uniform.


Titel
  • Helpster van ’Hulp in de Huishouding’

Periode
  • Van 1939 tot 1940





<
>

Handnaaimachine

De komst van de naaimachine verlichtte het werk van gezinsverzorgsters enorm. Het stoppen van sokken en kousen bleef een hele klus, maar dankzij de handnaaimachines, waarvan het merk Singer buitengewoon populair was, konden intensieve naaiklussen en verstelwerk sneller uitgevoerd worden. Tijdens de opleiding kwam ...

... het werk met hand- of trapnaaimachine ook aan bod. Men moest stukjes in lakens, overalls of blousjes kunnen zetten, en geblokte of gebloemde stoffen op een goede manier kunnen verstellen.


Titel
  • Handnaaimachine gebruikt in de gezinsverzorging

Periode
  • Van 1880 tot 1940





<
>

Beantwoord deze vraag en ontdek welke themadossiers voor jou interessant zijn.

De voor jou geselecteerde dossiers verschijnen naast elkaar. Je kunt via het pijltje in de rode balk aan de zijkant van het dossier verder klikken.

Verberg Voor jou, omdat je de blogs van Nannie wilt lezen